Regulating Other People’s Technology: Europe, AI and Digital Sovereignty

LinkedIn article, 5 September 2026

Europe has become remarkably good at regulating technologies it did not develop and does not control. The EU AI Act is perhaps the clearest example. To understand its logic, think of a hammer. I imagine that, just as we feel about AI today, this is more or less how our ancestors must have felt when they invented the hammer: a multi-purpose tool they could carry with them anywhere and use for anything. A hammer can crack a nut, repair a house or become a weapon.

The same tool can also produce very different outcomes: one can neatly drive in a nail and stop, or continue hammering until whatever only needed fixing in the first place is destroyed.

The law can classify the risks presented by different hammers and impose corresponding obligations. But this leaves a deeper question untouched: who made the hammer, who controls it, and who can decide that Europeans may no longer use it?

1. Regulating the hammer: two opposed models

How does the European legislator approach AI? By regulating its different forms according to risk. In the example of the hammer, a spiked hammer clearly intended as a weapon is prohibited; a reinforced, stronger-than-ordinary hammer, visibly more powerful but still capable of many uses, is permitted only under conditions; a simple hammer, on the other hand, is permitted without further ado.

The advantage of this risk-based approach is obvious: it offers practical answers straight away. It tells us what we may do, and what we may not, with each of the hammers around us. This is, however, also its fundamental limitation. If a new type of hammer does not fit easily into the law’s categories, the categories—or the rules attached to them—must be revised.

What would be another, different approach? For the law not to regulate types of hammer, but their uses. What new actions and behaviours did the invention of the hammer make possible? If there are new ones, new rules may be needed; if not, the old ones will suffice.

The difference, however, is that human actions and behaviours cannot be regulated exhaustively through risk levels. No legislator can predict all of them and place them in categories in advance. This second approach therefore requires a different type of law: not risk-based, but principles-based. In other words, general rules of universal application.

Data protection law is the best-known European example of principles-based regulation. Because we are humans living in societies, we have always processed personal data. For most of human history, however, we had no specific body of law governing such processing. When computers made automated personal-data processing possible on a new scale, a new body of law emerged to regulate the new forms of human activity that computers had enabled. It did so on the basis of general principles, not by categorising different types of processing. In the GDPR, for example, the principles in Article 5 and the legal bases in Article 6 apply horizontally; only then do more specific distinctions come into play.

Conversely, risk-based AI regulation begins with specific AI systems and applications, without an equivalent set of general principles applying horizontally to every use of AI. Going back to the example of the hammer, we categorise the different types of hammer without first laying down general principles governing the use of all hammers.

In other words, the GDPR is built from principles outwards. The AI Act is built from categories of risk inwards.

The two models should not be confused. Risk also has a role in data-protection law, just as principles inevitably appear in AI regulation. But these are bridges between two systems, not their organising logic. They do not change their DNA. The GDPR remains principles-driven; the AI Act remains risk-driven.

There is no definitive answer as to which type of law is better. Risk-based laws may be more appropriate when regulating products; principles-based laws when regulating behaviour. Nevertheless, historically we have had no law of the hammer or the horse, no law of electricity, the computer or even the internet. This does not mean that these technologies are unregulated. It means that law has normally regulated the activities, sectors, uses and harms connected with them, rather than adopting a universal “Law of Electricity” or “Law of the Computer” merely because the technology exists. Frank Easterbrook’s famous “Law of the Horse” objection to a separate law of cyberspace made precisely this point.

AI law may therefore prove historically exceptional: a body of law organised around a general-purpose technology itself, rather than only around the actions and behaviours that technology makes possible.

2. The AI Act: regulation by risk

Having explained the two opposed regulatory models—the principles-based and the risk-based—and having already noted that the AI Act follows the latter, only a few words are needed here on the Act itself. Its provisions have, after all, been discussed at considerable length in the relevant literature. The AI Act, Regulation (EU) 2024/1689, was adopted comparatively quickly, only three years after the European Commission presented its proposal. For legislation of this scale, this was unusual and demonstrates broad political agreement among the Member States that AI had to be regulated, even if many details remained contested. There were objections and numerous changes, but the basic regulatory model was never ultimately called into question: a risk-based approach, distinguishing between categories of risk so that AI systems and uses falling within the Act’s scope can be classified accordingly. This approach was, after all, most consistent with existing European legislative techniques, once the Commission chose to regulate AI systems largely through the product-regulation logic of the New Legislative Framework.

The Act’s risk-based architecture is therefore clear: certain AI practices are prohibited altogether. High-risk systems are subject to extensive obligations. Particular systems and uses are subject mainly to transparency obligations. Systems presenting minimal or no risk are, for the most part, left alone. General-purpose AI models are governed through separate duties, with additional obligations where they present systemic risk.

The AI Act became generally applicable on 2 August 2026. However, the principal obligations for high-risk systems will apply later: on 2 December 2027 for the sensitive uses listed in Annex III and on 2 August 2028 for high-risk AI embedded in regulated products. The AI Omnibus, which entered into force on 27 July 2026, only days before the Act became generally applicable, extended these timelines and simplified parts of the framework.

The AI Act also introduces institutional and procedural innovations, notably the European Commission’s AI Office and regulatory sandboxes. Enforcement is shared rather than removed from the Member States: national authorities supervise most AI systems, while the AI Office has direct powers particularly in relation to general-purpose AI models and certain AI systems based on them. A detailed presentation of these features, however, would go far beyond the scope of this note.

3. Regulation is not control: digital colonialism

Outside Europe, the AI Act confirms a familiar, admittedly stylised, picture of a tripolar world: the United States holds military power, China economic power, while Europe sets the rules. The EU was the first jurisdiction to adopt a comprehensive horizontal AI law. South Korea’s AI Basic Act, in force since January 2026, also regulates high-impact and generative AI through transparency and safety obligations. The United States still has no equivalent horizontal federal statute, while China continues mainly through sectoral and application-specific instruments, with a stronger emphasis on state security, social stability and content control.

Europe therefore hopes that the AI Act will reproduce the “Brussels Effect” associated with the GDPR: access to the European market will encourage companies—and perhaps other legislators—to follow European rules. This may well happen. But regulatory influence is not the same thing as technological control.

At the level of everyday digital life, the technologies most Europeans encounter are, to a very large extent, other people’s technologies. The dominant general-purpose AI models and assistants are American or Chinese. Europe has serious AI companies, but none yet operates at comparable global scale. The same pattern of dependence appears in hyperscale cloud services, mobile operating systems, search, office suites, app stores, social networks and messaging.

Europe is not technologically empty. It retains strengths in telecommunications, industrial software, cybersecurity and specialised systems. But these do not amount to control of the mass-market ecosystems through which Europeans work, communicate, store information and access AI.

The European Commission now describes the problem in unusually direct terms. In June 2026 it stated that the EU remained structurally reliant on non-EU providers for more than 80 per cent of its digital products, services, infrastructure and intellectual property. The same Communication noted that EU providers’ share of the European cloud market had fallen from 29 per cent in 2017 to 15 per cent in 2022 and had since remained stagnant, while three non-EU hyperscalers controlled more than 70 per cent of that market.

Is this necessarily a bad thing? In theory, perhaps not: European law applies to products and services offered in Europe and protects individuals and users within its scope. Any non-European company wishing to offer products and services in the Union must comply with the applicable European rules. The scale and purchasing power of the EU internal market cannot easily be ignored. Europe may be a user of technologies developed elsewhere, but at least it is a powerful one—a “power user”.

Consequently, the products and services offered to European users can be brought into line with European law. The GDPR, the Digital Services Act, the Digital Markets Act and now the AI Act demonstrate the Union’s ability to impose conditions upon market access. The problem, however, runs deeper. It is political, not simply legal. Ultimately it concerns control and, in the final analysis, digital sovereignty—not mere use.

Control means deciding how a technology is designed, where its infrastructure is located, who receives first or preferential access, and whether it will continue to be available. These decisions are unlikely to be insulated from the power of the AI company’s home state—that is, the country in which it is headquartered. If that government demands special treatment, the company’s management may find it difficult to resist, even with the best intentions. Such treatment may concern preferential access to capabilities, surveillance obligations, export controls or restrictions on distribution.

At the purely legal level too, I believe that the two forms of power are different. A measure adopted by the home state can reach the company itself, its infrastructure and its strategic decisions. A European measure will more often determine whether, and under what conditions, the product or service may be offered in Europe. A European prohibition may therefore alter or remove the European version; a home-state restriction can determine whether the company may provide the technology at all.

Governments which finance and politically support such companies will also normally obtain earlier and better access to the resulting technologies. The digital divide is thereby perpetuated, and perhaps widened.

This is a form of digital colonialism. Europe retains legal power over its market, but strategic control over many technologies on which that market depends lies elsewhere. It can regulate the hammer offered for sale in Europe. It does not follow that Europe made it, controls its design, or can prevent somebody else from taking it away.

4. Can Europe become a developer again?

Digital sovereignty has been a European objective for several years, but the current geopolitical climate has turned it from an aspiration into a necessity. The Commission now places it within the broader objective of technological sovereignty: Europe’s ability to develop, control and scale the technologies, infrastructure, services, data and digital ecosystems on which its economy, security and society depend.

This does not have to mean technological autarky or isolation. It does mean having sufficient European capacity, choice and control so that interdependence does not become dependence, and dependence cannot easily be weaponised.

The stakes are not only economic. In my open-access book Archipelago, I argue that the state is an information platform, and the European Union the first archipelago of such platforms. From that perspective, digital sovereignty is not simply a matter of preferring European products. It concerns who builds and controls the informational infrastructures on which public power itself increasingly depends.

How, however, can Europe transform itself from a “power user” into a developer? The distance is enormous. Financing one European chatbot will not do it. Europe needs computing capacity, chips, energy, data, talent, scaling capital and complete ecosystems in which its technologies become ordinary choices rather than worthy but unused alternatives.

It also requires political capital. Europeans will have to reconsider habits that have become automatic: where files are stored, which office tools and messaging services are used, which clouds support public administration, and which AI assistants mediate access to information. A European alternative that is never chosen does not create sovereignty.

Is the effort hopeless? Not necessarily. The first step has been taken: the problem has been identified and the objective set. Only a few years ago, discussions about data localisation and digital sovereignty were dismissed as nearly reactionary. Today, technological sovereignty is official European policy. The 2026 European Technological Sovereignty Package brings together initiatives on chips, cloud and AI with an EU Open Source Strategy. Together with the growing network of AI Factories and the AI Gigafactories initiative, these measures show that Europe has at least begun to move from defensive resilience towards building capacity.

Declarations and funding programmes will not be enough. Europe will have to accept costs, failures and perhaps inconvenience. It will have to use procurement and public investment strategically, allow successful companies to scale, and resist treating regulation as a substitute for industrial and technological policy.

Still, Europe’s present position is neither natural nor ancient. Before the smartphone era, mobile telephony was to a remarkable extent a European affair. European companies and the GSM standard shaped global communications. Minitel in France and ISDN in Germany held their ground for as long as they could. Europe did not lose the ability to invent; it failed to control the integrated platforms that came afterwards.

The AI Act demonstrates something Europe can do exceptionally well: classify, regulate and enforce the conditions under which technologies enter its market. Digital sovereignty begins where this regulatory power ends. It asks whether Europe can also develop and control the systems on which it increasingly depends.

Despite the self-pity and navel-gazing that characterise Europe today, until only a few years ago optimism, and hopes for the technological—and indeed the digital—future, were (also) European.

_____________________________________

This is an adapted and updated English version of a contribution first published in Greek by diaNEOsis in July 2026. The original study reflected information available up to 30 June 2026; this version has been updated to 5 September 2026.

Το Evernote, και η συναισθηματική αξία του software

Δημοσιεύθηκε στο deasy.gr, 10.02.2026

Μετά από 17 χρόνια αυτές τις μέρες εγκατέλειψα το Evernote – ήμουν συνδρομητής από το 2009 (δείτε πχ εδώ και εδώ παλιότερα κείμενά μου γι αυτό). Να διευκρινίσω αμέσως ότι δεν φταίει ο κατασκευαστής. Παρότι η εφαρμογή άλλαξε χέρια πριν λίγα χρόνια, και οι νέοι ιδιοκτήτες συνέχισαν να την βελτιώνουν, ίσως και περισσότερο από τους προηγούμενους. Ήταν η ζωή μου που άλλαξε, αφού χρειάστηκα εδώ και λίγα χρόνια ισχυρότερη εφαρμογή «δεύτερου μυαλού» (second mind) και αναγκαστικά μετακινήθηκα προς Devonthink.

Καθώς έκανα τις απαραίτητες εργασίες μετεγκατάστασης (backups κλπ.), με έπιασε μια νοσταλγία, σε βαθμό που πήρα screenshot την οθόνη του account μου που έλεγε «subscriber since 2009» (και την «ανέβασα» στο Devonthink…). Σκέφτηκα ότι ήταν το μακροβιότερο πρόγραμμα στον υπολογιστή μου, το μόνο που επιβίωσε και την μετακόμισή μου από PC σε Mac πριν καμιά δεκαριά χρόνια. Υπάρχει όμως άραγε κάτι τέτοιο; Υπάρχει συναίσθημα (από τη μεριά του χρήστη!) στο software;

Στα αντικείμενα του πραγματικού κόσμου σίγουρα υπάρχει. Τις προάλλες έσπασα ένα ποτήρι-σφηνάκι που ήταν σουβενίρ από πρόσφατο ταξίδι μου και στεναχωρήθηκα πολύ – καμία σχέση με την πραγματική αξία του αντικειμένου, είχε μια άλλη, συναισθηματική για μένα. Το ίδιο και με άλλα αντικείμενα του σπιτιού ή της εργασίας μας, ακόμα και με εργαλεία (για να προσεγγίσουμε το software): σιγά-σιγά καθένα μέσα από τις συνθήκες απόκτησης ή χρήσης του αποκτά αξία συναισθηματική. Αυτή η αξία μερικές φορές μας κάνει να κάνουμε κιόλας παράλογα πράγματα, να βάζουμε σε προστατευμένες βιτρίνες αντικείμενα χαμηλής αξίας, να μην διαβάζουμε κάποια βιβλία μας (για να μην τσακίσει η ράχη τους) ή να μην χρησιμοποιούμε κάποια εργαλεία σε δύσκολες εργασίες από το φόβο μην ταλαιπωρηθούν.

Συμβαίνει το ίδιο άραγε και στο software; Σήμερα, αν είναι κάτι που μας συνοδεύει κάθε μέρα είναι το software που χρησιμοποιεί καθένας μας. Συνδεόμαστε καθόλου συναισθηματικά με αυτό;

Θεωρητικά οι συνθήκες είναι ίδιες. Ακόμα και οι συνθήκες απόκτησης, πολλές φορές: Θυμάμαι τις συνθήκες μου απόκτησης, τότε, του Evernote, όπως ακόμα καλύτερα θυμάμαι τις συνθήκες μου απόκτησης του ChatGPT Plus νωρίτερα αυτόν τον χρόνο. Επιπλέον, η χρήση του software είναι καθημερινή – δεν είχε περάσει μέρα (ή, έστω, εβδομάδα) που να μην είχα χρησιμοποιήσει το Evernote αυτά τα 17 χρόνια. Ακόμα περισσότερο σήμερα, με το ChatGPT. Που η σύνδεση;

Φυσικά, οι συνθήκες χρήσης είναι διαφορετικές. Τα αντικείμενα τα πιάνουμε στα χέρια μας, ερχόμαστε σε άμεση επαφή μαζί τους. Το software όχι, παρεμβάλλεται ο υπολογιστής, το smartphone κλπ. (Επομένως, μια άλλη, διαφορετική, συζήτηση θα ήταν αν συνδεόμαστε συναισθηματικά με το hardware μας…). Είναι δηλαδή η διαφορά αναλογικού και ψηφιακού κόσμου: ο πρώτος είναι αδιαμεσολάβητος για τους ανθρώπους, ενώ ο δεύτερος γίνεται αντιληπτός μέσω proxy.

Αυτό ίσως εξηγεί μια κάποια απόσταση, αν και η αντίδρασή μου με το Evernote δείχνει ότι και στον ψηφιακό κόσμο χωρούν συναισθηματισμοί, ίσως.

Ισχύει αυτό με οποιοδήποτε software; Ξεκάθαρα όχι. Αμέσως-αμέσως, αν ήθελα να είμαι ειλικρινής, η μακροβιότερη εφαρμογή στον υπολογιστή μου είναι το MS Word – είμαι χρήστης σχεδόν από την αρχή, από το 2.0. Εκεί δεν νιώθω κάποιον συναισθηματισμό είναι η αλήθεια – με χαρά θα «ξεφορτωνόμουν» το Word αν οι παγκόσμιες συνθήκες το επέτρεπαν (είναι το de facto παγκόσμιο πρότυπο όπου η ανθρωπότητα γράφει τα κείμενά της, εδώ και δεκαετίες…). Από την άλλη μεριά, επειδή word processing έμαθα με το WordPerfect 5.1, πάντα είχα ένα συναισθηματικό δέσιμο με αυτό (και μια στεναχώρια που δεν τα κατάφερε τελικά, παρά την, τότε, αδιαμφισβήτητη τεχνική ανωτερότητά του).

Ίσως επομένως και το είδος του software να επηρεάζει. Το MS Word είναι προϊόν «αυτοκρατορίας», ενώ το Evernote μια προσπάθεια ενός startupper που στην ουσία μεγάλωσε μαζί μου. Ίσως αλλιώς εκτιμούμε το ένα και αλλιώς το άλλο – και ίσως αυτό εξηγεί την πρόσφατη στροφή μου στο artisanal software. Από την άλλη μεριά, για την ώρα δεν θα αμφισβητήσω ότι υπάρχει «δέσιμο» με το ChatGPT μου (το θέμα άλλωστε αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής έρευνας αυτή την περίοδο).

Που μας αφήνουν όλα αυτά; Στο screenshot μου του Evernote (στ’ αλήθεια σκέφτηκα σοβαρά μήπως το πληρώνω για άλλα τρία χρόνια χωρίς να το χρησιμοποιώ ώστε να «στρογγυλέψω» εικοσαετία) και στις σκέψεις μου για τα υπόλοιπα προγράμματα που χρησιμοποιώ κάθε μέρα και χωρίς τα οποία απλά δεν μπορώ να φανταστώ τη ζωή μου, σε αντίθεση με το ποτήρι-σφηνάκι, του οποίου η απώλεια μπορεί να με στεναχώρησε όμως δεν υπήρξε λόγος να το αντικαταστήσω – ίσα ίσα.

Τα ταξί, και η “κανονικοποίηση” των ψηφιακών τεχνολογιών

Δημοσιεύθηκε στο 2045.gr

Mε αφορμή το Waymo, που πλέον άνοιξε πανιά και για τις εθνικές οδούς της Αμερικής (δείτε παρακάτω), λέω να μιλήσουμε για το φαινόμενο της “κανονικοποίησης” των ψηφιακών τεχνολογιών (υποκεφάλαιο σε αυτό το βιβλίο). Με αυτόν τον όρο έχω προσπαθήσει να περιγράψω τον πλήρη κύκλο που τελικά σημειώνεται στους τομείς εκείνους της ζωή μας που, φαινομενικά, «διέρρηξαν» (disruption) οι ψηφιακές τεχνολογίες. Απτό παράδειγμα τα video club και η ενοικίαση ταινιών: αυτό που κάναμε «με τα πόδια» στον πραγματικό κόσμο τη δεκαετία του 1980 ανατράπηκε πλήρως τις επόμενες δεκαετίες (ψηφιακή “πειρατεία”, online πλατφόρμες περιεχομένου), για να φτάσουμε σήμερα να δίνουμε ακριβώς τα ίδια χρήματα κάθε βδομάδα για ταινίες, όμως πλέον στην πλατφόρμα και όχι στο μαγαζί της γειτονιάς μας (παλιότερο κείμενό μου και εδώ). Το ίδιο άλλωστε συνέβη και στη μουσική: ο μηνιαίος προϋπολογισμός «για δίσκους» καταβάλλεται πλέον στην online πλατφόρμα και όχι στο δισκάδικο.

Όμως λέω να μιλήσουμε για κάτι πιο απλό και καθημερινό, για τα ταξί.

Στο όχι και τόσο μακρινό παρελθόν, μέχρι δηλαδή και το τέλος της δεκαετίας του 1990 ή και στις αρχές του 2000, οι οδηγοί ταξί όφειλαν να είναι οι ζωντανοί χάρτες της πόλης τους. Έπρεπε να γνωρίζουν όχι μόνο τις κεντρικές αρτηρίες αλλά και τους βασικούς δρόμους κάθε συνοικίας (με αποκορύφωμα τους “μυθικούς” οδηγούς ταξί του Λονδίνου που έπρεπε να γνωρίζουν κάθε έναν δρόμο του). Πως αλλιώς να τα καταφέρουν στο επάγγελμά τους; Χάρτες (εκτυπωμένοι!) υπήρχαν φυσικά, όμως ήταν δύσχρηστοι και ασφαλώς δεν μπορούσαν να χρησιμοποιούνται συνεχώς, σε κάθε μια διαδρομή. Επομένως, ένας ταξιτζής πριν καμιά εικοσαριά χρόνια ήταν συνήθως γέννημα-θρέμμα της πόλης του (επομένως είχε τη γνώση του ντόπιου) ή πάντως κάτοικός της για πολλά χρόνια, ώστε να προλάβει να εξοικειωθεί.

Τίποτα από αυτά δεν ισχύει σήμερα. Εξοπλισμένος με online χάρτες και εφαρμογές πλοήγησης καθένας μπορεί να κάνει τη δουλειά του ταξιτζή οπουδήποτε στον πλανήτη. Με τις εφαρμογές τύπου uber ή bolt, ούτε καν την τοπική γλώσσα δεν χρειάζεται να μιλάει ή να κάνει συναλλαγές στο τοπικό νόμισμα. Το μόνο που χρειάζεται κανείς σήμερα για να ασκήσει το επάγγελμα του οδηγού ταξί είναι ένα δίπλωμα οδήγησης. Οι ψηφιακές τεχνολογίες πήραν ένα επάγγελμα του παρελθόντος ρυθμισμένο και (νομίζαμε) γνωστό μας μέσα από τους αιώνες (ο ταξιτζής άλλωστε σήμερα δεν είναι ο αμαξάς του παρελθόντος😉 και ανέτρεψαν τα πάντα γύρω από αυτό.

Γνώμη μου είναι ότι αυτή η εξέλιξη προσφέρει ξεκάθαρα πλεονεκτήματα, τουλάχιστον για τον επιβάτη. Όμως δεν είναι αυτό το αντικείμενο αυτού εδώ του κειμένου. Στόχος του είναι να δείξει τον πλήρη κύκλο. Που είναι λοιπόν κάτι τέτοιο, η επιστροφή στο παρελθόν;

Η επιστροφή στο παρελθόν δεν έχει έρθει ακόμα, ίσα ίσα είμαστε ακόμα στη φάση της περαιτέρω «διάρρηξης» του παραδοσιακού επαγγέλματος του ταξιτζή. Ενώ στην Ευρώπη ζούμε τα παραπάνω, στην Αμερική (και στην Κίνα) υπάρχουν ήδη ταξί χωρίς οδηγό, τύπου Waymo, τα οποία μάλιστα πρόσφατα βγήκαν από τα όρια των 5-6 πόλεων που μπορούσε να τα συναντήσει κανείς και μπήκαν στις εθνικές οδούς (ό,τι και αν σημαίνει αυτό, πλέον, και για τους οδηγούς φορτηγών…).

Επομένως, το επάγγελμα του ταξιτζή, μετά από τόσους αιώνες, οδεύει προς εξαφάνιση;

Δεν το πιστεύω – και εδώ ακριβώς έρχεται ο πλήρης κύκλος. Πριν λίγο καιρό στις Βρυξέλλες πήρα ταξί από το αεροδρόμιο για το κέντρο της πόλης και η κίνηση ήταν, ως συνήθως, τραγική. Η εφαρμογή online πλοήγησης έδινε πρόβλεψη πάνω από μια ώρα. Όμως, όταν μπήκαμε στην πόλη ο οδηγός αγνόησε την εφαρμογή και έστριψε σε ένα δρομάκι «άφαντο» (πλακόστρωτο, και ίσως όχι εντελώς νόμιμα, για να είμαι ειλικρινής) το οποίο μετά από ελάχιστα μέτρα οδήγησε σε νέο δρόμο που μείωσε τη συνολική διαδρομή τουλάχιστον κατά είκοσι λεπτά. Εντυπωσιάστηκα, και τον ρώτησα σχετικά: μου απάντησε ότι γεννήθηκε στις Βρυξέλλες, ξέρει την πόλη απέξω κι ανακατωτά, και ότι το GPS το χρησιμοποιεί μόνο συμπληρωματικά ή όποτε το ζητήσουν οι πελάτες.

Εννοείται ότι φεύγοντας κράτησα την κάρτα του.

Αυτή η εμπειρία μου δεν είναι μοναδική, νομίζω. Καθένας μας που συστηματικά χρησιμοποιεί ταξί πιστεύω ότι θα έχει κάτι παρόμοιο να πει. Σε τέτοιο βαθμό, μάλιστα, που υπάρχουν και σχετικές μελέτες (για το Λονδίνο, όπου προφανώς το επάγγελμα του οδηγού ταξί εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο θαυμασμού).

Ιδού, επομένως, ο πλήρης κύκλος, που διαμορφώνεται σιγά-σιγά. Οι ψηφιακές τεχνολογίες μέσα σε είκοσι χρόνια άλλαξαν για πάντα ό,τι γνώριζε η ανθρωπότητα για τα ταξί μέσα από τους αιώνες. Τίποτα δεν έμεινε ίδιο. Στο μέλλον πιθανότατα ο ίδιος ο, συνηθισμένος, ταξιτζής να εξαφανιστεί, να έχει αντικατασταθεί από αυτο-οδηγούμενα αυτοκίνητα. Ταυτόχρονα όμως η αξία του έμπειρου ταξιτζή, που θα γνωρίζει πότε να χρησιμοποιήσει την ψηφιακή τεχνολογία και πότε να την αγνοήσει, θα αυξηθεί – και όλοι όσοι χρειάζονται αυτήν ακριβώς την υπηρεσία θα τους προτιμούν (και, πιθανότατα, θα είναι έτοιμοι να πληρώσουν κάτι παραπάνω γι αυτήν).

Οδηγός ταξί «μεταλλαγμένος», επομένως, για το μέλλον – καθώς και μια έντονη υπόμνηση ότι στην ανθρωπότητα γενικά δεν αρέσουν οι ριζικές αλλαγές, δεν είναι αυτός ο τρόπος που λειτουργεί: η “κανονικοποίηση” για κάθε τι καινούργιο εξακολουθεί να είναι ο, ανθρώπινος, κανόνας αντιμετώπισής του.

Personalised AI ή απλά λιγότερη Τεχνητή Νοημοσύνη;

Δημοσιεύθηκε στο AI Report, Απογευματινή της Κυριακής, 26 Οκτωβρίου 2025

Αν κανείς ήθελε να συνοψίσει τις εξελίξεις του Καλοκαιριού στην Τεχνητή Νοημοσύνη ίσως να διέκρινε δύο τάσεις: Αφενός τα μεγάλα LLM μοντέλα έκαναν διαθέσιμους agents για συγκεκριμένες εργασίες και περισσότερο «προσωποποιημένη» επικοινωνία. Αφετέρου, τα πακέτα λογισμικού που ήδη χρησιμοποιούμε, και που επιθυμούν να συνεχίσουμε να τα χρησιμοποιούμε, όλα ανέπτυξαν εσωτερικές λειτουργίες Τεχνητής Νοημοσύνης για να διευκολύνουν τη χρήση τους.

Το ανταγωνιστικό παιχνίδι είναι εύκολο να το καταλάβει κανείς (και άλλωστε έχει αναλυθεί επαρκώς στον διεθνή οικονομικό Τύπο): Τα μεγάλα LLM είναι πολύ «βαριά» και ίσως όχι τόσο κατάλληλα για συγκεκριμένες, επικεντρωμένες εργασίες, επομένως απαιτείται κάτι μικρότερο, οικονομικότερο και, ενδεχομένως, αποτελεσματικότερο. Από την άλλη μεριά, οι κατασκευαστές λογισμικού, όσο εξειδικευμένο και αν είναι αυτό, βλέπουν τα προϊόντα τους να κινδυνεύουν από τη χρήση των μεγάλων LLM εργαλείων, τα οποία, υπό προϋποθέσεις, μπορούν να τα αντικαταστήσουν στο workflow συγκεκριμένων χρηστών. Με τις στρατηγικές της αποφάσεις κάθε μια κατηγορία μετακινήθηκε προς την άλλη, εντείνοντας τον ανταγωνισμό που έτσι ή αλλιώς θα ήταν αναπόφευκτος.

Όπως είπαμε, τα παραπάνω έχουν ήδη αναλυθεί – και με καλύτερο, πιθανότατα, τρόπο. Αυτό που ίσως δεν έχει τραβήξει τόσο την προσοχή είναι η πλευρά του ίδιου του χρήστη – όχι του εταιρικού χρήστη αλλά του μεμονωμένου, δηλαδή του πολίτη. Τι σημαίνουν όλες αυτές οι αλλαγές γι αυτόν;

Όπως έχω ήδη αναφέρει, ο χρήστης (αν πρόκειται ποτέ να έχει ρόλο στην Τεχνητή Νοημοσύνη) πρέπει να αποκτήσει δικαιώματα – κυρίως, στην εξατομικευμένη Τεχνητή Νοημοσύνη (αυτό ήταν άλλωστε το αντικείμενο του προηγούμενου σημειώματος σε αυτό εδώ το περιοδικό). Με άλλα λόγια, δεν ενδιαφέρει τον εξατομικευμένο χρήστη να «μιλά» στην «γενικευμένη» Siri ή στο ChatGPT όλου του πλανήτη. Απαιτείται να έχουμε, να διαμορφώσουμε, καθένας από εμάς το δικό μας μοντέλο Τεχνητής Νοημοσύνης. Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να έχουμε δικαιώματα και υποχρεώσεις (και, ενδεχομένως, επιτέλους να την κάνουμε να δουλέψει αποτελεσματικότερα για λογαριασμό μας).

Σε αυτό το πλαίσιο, οι AI agents και τα εξατομικευμένα μοντέλα των LLMs (είτε λέγονται projects είτε οτιδήποτε άλλο) αποτελούν βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση. Στο ίδιο άλλωστε πλαίσιο βελτιώθηκαν και οι λειτουργίες προστασίας των προσωπικών μας δεδομένων: πλέον υπάρχει η επιλογή τα LLM μοντέλα να μην «θυμούνται» τους διαλόγους μας. Όλα αυτά κινούνται στην, σωστή, κατεύθυνση της εξατομίκευσης, του individualized AI. Φυσικά, για την ώρα ο ομφάλιος λώρος με το κεντρικό σύστημα δεν κόβεται: η επεξεργασία εξακολουθεί να γίνεται εξ αποστάσεως, στους servers του κατασκευαστή (και επιπλέον, όποιοι από εμάς επιλέξουμε η AI εφαρμογή μας να μην «θυμάται» τους διαλόγους μας θυσιάζουμε σημαντική λειτουργικότητα στον βωμό της προστασίας των δικαιωμάτων μας).

Από την άλλη μεριά, η ενσωμάτωση Τεχνητής Νοημοσύνης στο λογισμικό που ήδη χρησιμοποιούμε ελάχιστα επηρεάζει τη γενική εικόνα: για όσο καιρό συνεχίζουμε να χρησιμοποιούμε software-as-a-service εφαρμογές θα παραμένουμε εξαρτημένοι από τους κατασκευαστές λογισμικού και τους, απομακρυσμένους, servers τους.

Άλλαξε κάτι, επομένως; Ναι, αν κανείς λάβει υπόψη του την κάπως περισσότερο εξατομικευμένη Τεχνητή Νοημοσύνη που πλέον είναι διαθέσιμη. Όχι, αν κανείς δει τη μεγαλύτερη εικόνα, αυτή της απομακρυσμένης επεξεργασίας των δεδομένων μας, στους servers των κατασκευαστών. Όπως έχω ξαναπεί, αυτή είναι μια, επιχειρηματική, απόφαση που ούτε αυτονόητη ούτε επωφελής (για εμάς και την Ευρώπη εν γένει) είναι. Μέχρι κάτι να αλλάξει ουσιαστικά, μέχρι να επιστρέψει η επεξεργασία στους υπολογιστές μας και εντός των συνόρων της Ευρώπης, θα παραμένουμε εξαρτημένοι (τεχνολογικά, οικονομικά και, τελικά, κοινωνικά) από τρίτους – με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Δασμοί («ταρίφες») στον ψηφιακό κόσμο;

Δημοσιεύθηκε στο  2045.gr, 7.04.2025

Μπορεί η Ευρώπη να επιβάλλει δασμούς στις ψηφιακές υπηρεσίες; Ποιοι είναι οι λόγοι για τους οποίους μοιάζει να διστάζει;

Αν είναι κάτι που, στα μάτια μου τουλάχιστον, έχει άμεσο ενδιαφέρον για καθέναν μας σε σχέση με τους δασμούς («ταρίφες») που ανακοίνωσαν οι ΗΠΑ, και που φαίνεται να οδηγούν σε εμπορικό πόλεμο με την Ευρώπη, είναι ότι κανείς, μα κανείς, δεν μιλά για τον ψηφιακό κόσμο. Γιατί, άραγε;

Από τη μεριά των ΗΠΑ, ίσως, οι λόγοι είναι πιο φανεροί: Οι δασμοί αφορούν μόνο προϊόντα (αφού εκεί εντοπίστηκε το έλλειμμα), ενώ ο ψηφιακός κόσμος αφορά υπηρεσίες. Στις υπηρεσίες, από ό,τι φαίνεται, οι ΗΠΑ, τουλάχιστον σε σχέση με την Ευρώπη, έχουν ένα «μικρό» πλεόνασμα της τάξης των 300δις (σε σχέση με το 1τρις έλλειμμα στα προϊόντα).

Σωστά; Λάθος. Όπως είναι γνωστό οι υπηρεσίες στο ίντερνετ φορολογικά «εξαφανίζονται», μέσω τιμολογήσεων από Ιρλανδία για όλη την Ευρώπη και άλλων πρακτικών «φορολογικής βελτιστοποίησης». Με άλλα λόγια, ολόκληρη η Ευρώπη, καθένας από εμάς, πληρώνει απευθείας, κάθε μήνα, τις Microsoft, Amazon, Google, Facebook και λοιπές, όμως το εισόδημα σχεδόν εξαφανίζεται τόσο για τις χώρες κατανάλωσης (δηλαδή για όλες τις Ευρωπαϊκές χώρες) όσο και για τη χώρα παραγωγής (τις ΗΠΑ). Όμως, με την σημαντικότατη διαφορά ότι όλες αυτές οι «ψηφιακές» εταιρείες έχουν έδρα στις ΗΠΑ – επομένως, αργά ή γρήγορα εισόδημα θα εμφανιστεί εκεί με τον έναν ή τον άλλον τρόπο (πχ. μέσω εξαγορών, επενδύσεων σε startups, ή ακόμα και μέσω επιβλητικών κτηρίων γραφείων), κάτι που ποτέ δεν θα συμβεί στην Ευρώπη.

Επομένως, τα 300 δις πλεόνασμα των ΗΠΑ στις υπηρεσίες θα έλεγα (χωρίς να έχω δει από που πήρε ο Economist, απ’ όπου τα αντέγραψα, τα νούμερά του) ότι είναι πλασματικά, ότι δηλαδή ανταποκρίνονται μόνο σε ό,τι «φαίνεται», σε ό,τι τιμολογείται απευθείας από τις ΗΠΑ, κάτι που όμως στον ψηφιακό κόσμο είναι η εξαίρεση και όχι ο κανόνας.

Είναι μόνο αυτό; Όχι φυσικά – αυτό είναι το μικρότερης σημασίας. Αυτό που έχει τη μεγαλύτερη σημασία είναι η τεχνολογική εξάρτηση από τις ψηφιακές τεχνολογίες των ΗΠΑ. Αυτό το σημείο δεν νομίζω ότι χρειάζεται να διευκρινιστεί περισσότερο εδώ: στην ουσία καθετί που χρησιμοποιεί καθένας από εμάς στην Ευρώπη οποιαδήποτε στιγμή εργάζεται ή βρίσκεται στον ψηφιακό κόσμο παράγεται, και ελέγχεται απευθείας, από εταιρείες που έχουν έδρα στις ΗΠΑ.

Αν οι ΗΠΑ έχουν τους δικούς τους λόγους να μην ασχολούνται με δασμούς (ταρίφες) στον ψηφιακό κόσμο, τι λόγους έχει άραγε η Ευρώπη να μην αντεπιτεθεί ακριβώς εκεί; Γιατί άραγε συζητάμε περισσότερο για το αλκοόλ (γαλλικά και ιταλικά κρασιά απέναντι από το bourbon) και καθόλου για το ίντερνετ;

Υποθέτω ότι η Ευρώπη δεν ασχολείται με τον ψηφιακό κόσμο επειδή δεν είναι καθόλου έτοιμη να το κάνει. Ακόμα και αν μπορούσε να επιβάλει δασμούς στην Microsoft, στην Google, στην Amazon ή στα κοινωνικά δίκτυα, τα μέτρα αυτά αυτομάτως θα έκαναν αντιλαϊκές τις Βρυξέλλες σε καθέναν από εμάς, αφού καθένας θα έβλεπε ξαφνικά το μηνιαίο κόστος του MS Office του, των online διαφημίσεών του, ή της online πλατφόρμας όπου βλέπει ταινίες ή ακούει μουσική (για να χρησιμοποιήσω μόνο λίγα από τα, δεκάδες, καθημερινά παραδείγματα για καθέναν μας) να εκτοξευόταν. Ποιος Ευρωπαίος πολιτικός θα άντεχε κάτι τέτοιο;

Η κατάσταση, επομένως, που επικρατεί σήμερα στον ψηφιακό κόσμο θα μπορούσε να περιγραφεί ως μια «ισορροπία τρόμου», όπου οι ΗΠΑ δεν θέλουν να χάσουν το στρατηγικό τους πλεονέκτημα και η Ευρώπη κινδυνεύει να πυροβολήσει τα πόδια της, αν τυχόν και αποφασίσει να αντεπιτεθεί. Επομένως, και οι δύο προτιμούν να ασχολούνται με το αλκοόλ, ή έστω με τα αυτοκίνητα, παρά με το ίντερνετ.

Πως θα εξελιχτεί η κατάσταση; Αυτό κανείς δεν μπορεί να το προβλέψει – όπως κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει πριν 10-20 χρόνια ότι θα φτάναμε εδώ σήμερα. Αν έπρεπε να μαντέψω, θα έλεγα ότι ζούμε σε μια μεταβατική περίοδο όπου τα κράτη (ή, σωστότερα, η Ευρώπη, αφού καθένα από τα κράτη-μέλη της χωριστά είναι ανίσχυρο μπροστά στο παγκόσμιο φαινόμενο που λέγεται ψηφιακός κόσμος) δεν έχουν αντεπιτεθεί, περιχαρακώνοντας, τον ψηφιακό κόσμο «τους». Με άλλα λόγια, επειδή το φαινόμενο είναι πρόσφατο, η Ευρώπη έχει επιτρέψει, άθελά της, σε μια τρίτη χώρα (στις ΗΠΑ – όμως και η Κίνα, πχ. μέσω TikTok δεν είναι μακριά) να απευθύνεται και να συναλλάσσεται απευθείας με πολίτες της, παρακάμπτοντας τις εθνικές κυβερνήσεις. Αυτό το, ανήκουστο ιστορικά, φαινόμενο δεν πιστεύω ότι θα διαρκέσει – με τον έναν ή τον άλλον τρόπο τα κράτη θα επαναφέρουν την κυριαρχία στα εδάφη τους στα προ ίντερνετ επίπεδα. Ο εμπορικός πόλεμος που πάει να ξεσπάσει ίσως είναι η αρχή για καθέναν μας, περιλαμβανομένων των κυβερνήσεών μας, να αρχίσει να σκέφτεται περισσότερο «ευρωπαϊκά» στους ψηφιακούς τομείς που τον αφορούν. Προφανώς όμως, μέχρι κάτι τέτοιο να συμβεί, πίνοντας εμείς υπερτιμημένο bourbon και οι Αμερικανοί υπερτιμημένο κρασί, και οδηγώντας όλοι μας υπερτιμημένα αυτοκίνητα, χωρίς κανέναν απολύτως λόγο.