Author: Vagelis Papakonstantinou

Posted on

Η απλή αναλογική ευνοεί τα άκρα

Δημοσιεύθηκε στο tomanifesto.gr, 5.12.2023

Μπορεί η Ελλάδα να γλίτωσε από την απλή αναλογική «μόνο» με, αχρείαστη, διπλή εκλογική αναμέτρηση, όμως όπως βλέπουμε δεν είναι όλες οι χώρες το ίδιο τυχερές. Στην Ισπανία σχηματίστηκε τελικά κυβέρνηση ηττημένων από τους σοσιαλδημοκράτες που εξελέγησαν δεύτεροι στις εθνικές εκλογές (του Ιουλίου!), μόνο όμως αφού παραχώρησαν στα ακραία καταλανικά κόμματα αμνηστία για τους ήδη καταδικασθέντες καταλανούς αυτονομιστές. Αυτό, παρότι η συντριπτική πλειοψηφία του ισπανικού λαού (σε ποσοστό άνω του 70%) είναι αντίθετη. Όμως, οι Σοσιαλδημοκράτες έδωσαν ό,τι τους ζητήθηκε (θυσιάζοντας, τελικά, το κράτος δικαίου) προκειμένου να κυβερνήσουν.

Σε περιπέτειες όμως απλής αναλογικής μπήκε πρόσφατα και η Ολλανδία. Η εκλογική νίκη των ακροδεξιών, που συγκέντρωσαν όμως μόλις 37 από τις 150 έδρες, πιθανότατα θα οδηγήσει σε νέες εκλογές, αφού κανένα άλλο κόμμα δεν φαίνεται να θέλει να συνεργαστεί μαζί τους.

Επίσης, ο σημερινός πόλεμος μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς οφείλεται και στην ακραία πρόσφατη πολιτική του Ισραήλ, η οποία είναι όμως πάλι αποτέλεσμα της απλής αναλογικής, αφού το πρώτο κόμμα αναγκάστηκε να συνεργαστεί με ακραίους εθνικιστές ώστε να καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση.

Έχω ξανά υποστηρίξει ότι η απλή αναλογική είναι αντιδημοκρατική, επειδή εμποδίζει τη λογοδοσία. Εδώ όμως το πρόβλημα είναι άλλο. Εδώ οι δημοκρατίες αυτοκαταστρέφονται. Η απλή αναλογική βοηθά μόνο τους ακραίους. Επειδή με απλή αναλογική κυβερνητική πλειοψηφία δύσκολα σχηματίζεται, το πρώτο κόμμα οφείλει να συνεργαστεί. Με ποιον όμως; Προφανώς όχι με το δεύτερο ή το τρίτο, αφού είναι ανταγωνιστές του για την εξουσία. Αναγκαστικά, επομένως, με μικρό κόμμα – η πλειοψηφία όμως των οποίων είναι ακραία, επειδή, ρεαλιστικά, αν δεν ήταν τέτοια ποτέ δεν θα εκλέγονταν.

Έτσι όμως την πολιτική ατζέντα καταλήγουν να την επιβάλουν οι ακραίοι και όχι τα μεγάλα κόμματα δεξιά και αριστερά του κέντρου. Με αποτέλεσμα οι πολίτες να εξοργίζονται, οι κυβερνήσεις να υπονομεύονται (οι ακραίοι οφείλουν να παραμείνουν ακραίοι ακόμα και ως κυβερνητικοί εταίροι, αν θέλουν να επανεκλεγούν) και η δημοκρατία να αυτο-παγιδεύεται. Σε μια εποχή που η δυτική δημοκρατία βάλλεται τόσο εντός όσο και εκτός από ισλαμοφασίστες, ακροαριστερούς και ακροδεξιούς, το μόνο που δεν χρειάζεται είναι να τους προσφέρει η ίδια τα όπλα για τις επιθέσεις τους.

Posted on

Τα όρια της Ψηφιακής Διακυβέρνησης

Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό StartUpper MAG, 18.11.2023

Και με τη δεύτερη θητεία της η κυβέρνηση δείχνει να είναι σε καλό δρόμο επίτευξης ενός ικανοποιητικού επιπέδου ψηφιακής διακυβέρνησης για την Ελλάδα (όπου το ικανοποιητικό κρίνεται σε σχέση με το τι παρέχουν τα υπόλοιπα Κράτη-Μέλη της Ένωσης). Έτσι, ένα πρόβλημα δεκαετιών φαίνεται ότι, επιτέλους, θα λυθεί οριστικά. Μετά, όμως, τι; Μόλις «πιάσουμε» τον Κοινοτικό μέσο όρο, ή και τον ξεπεράσουμε ακόμα, τι θα πρέπει να κάνουμε μετά;

Μετά αρχίζουν τα προβλήματα, επειδή η περιοχή είναι ακόμα αχαρτογράφητη. Στην ουσία αυτό που κάνουν οι κυβερνήσεις του τεχνολογικά προηγμένου κόσμου μέχρι σήμερα είναι να ψηφιοποιούν τις αναλογικές διαδικασίες τους. Δηλαδή, να κάνουν ψηφιακές διαδικασίες που όμως ήδη υπάρχουν στον πραγματικό, αναλογικό κόσμο. Για παράδειγμα, η έκδοση μιας αστυνομικής ταυτότητας ή η παρακολούθηση της φορολογικής μας κατάστασης είναι πράγματα που κάναμε ήδη στον πραγματικό κόσμο, πολύ πριν την εμφάνιση του ίντερνετ. Σήμερα υπάρχει η απαίτηση όλα αυτά να γίνονται διαδικτυακά. Επομένως, η ψηφιακή στρατηγική είναι έτοιμη για τις κυβερνήσεις: είναι η, αυτονόητη, ψηφιοποίηση όσο το δυνατόν περισσότερο το αναλογικού κόσμου. Αυτό όμως σύντομα κάποια στιγμή θα ολοκληρωθεί. Μετά, τι;

Τα πράγματα δεν είναι απλά, επειδή πλέον το ψηφιακό περιβάλλον έχει επικρατήσει στην καθημερινότητά μας. Μια σκέψη είναι ένα ψηφιακό κράτος που θα «προβλέπει» τις ανάγκες των πολιτών του (πχ. θα προτείνει σε συγκεκριμένους πολίτες επιδοτήσεις ή διευκολύνσεις που τυχόν δικαιούνται). Όμως αυτό αυτομάτως δημιουργεί ένα θέμα προσωπικών δεδομένων, επειδή στηρίζεται σε αναλυτικά προφίλ όλων μας. Ή, η χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης από το κράτος δημιουργεί προβλήματα όχι μόνο ιδιωτικότητας αλλά και διακρίσεων ή ακόμα και ισονομίας.

Τελικά, δηλαδή, η όποια ψηφιακή στρατηγική γίνεται εθνική στρατηγική. Ακόμα περισσότερο, τελικά συνδέεται με τον ρόλο του κράτους και της κυβέρνησης στο ψηφιακό περιβάλλον. Με αυτά τα, κρίσιμα, ερωτήματα θα έρθει σύντομα αντιμέτωπη και η ελληνική κυβέρνηση. Απαντήσεις ακόμα δεν υπάρχουν. Η Ελλάδα, όπως και τα υπόλοιπα κράτη στο ίδιο επίπεδο με αυτήν, θα κληθεί να συν-διαμορφώσει τη νέα ψηφιακή κατάσταση

Posted on

Το internet, ο πόλεμος και η Ευρώπη

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα tomanifesto.gr, 30.10.2023

Αφού το ίντερνετ αποτελεί πλέον αναπόσπαστο μέρος της ζωής μας, δεν θα μπορούσε να μείνει μακριά από τον πόλεμο. Η σημασία του έχει ήδη αναδειχτεί από πολλές πλευρές. Η πιο σημαντική είναι αυτή των θυμάτων: Το ίντερνετ αποτελεί το μέσο απόδειξης και κοινοποίησης των εγκλημάτων εναντίον τους. Διαφορετική εντελώς είναι η χρήση του για παραπληροφόρηση και διάδοση fake news. Επιπλέον, κανείς δεν θα πρέπει να αγνοήσει τη σημασία του ως εργαλείο επικοινωνιών – μπορεί να είναι ανασφαλές για στρατιωτικές επικοινωνίες, όμως όλες οι υπόλοιπες συνεννοήσεις (ανθρωπιστικές, ανθρώπινες, οικονομικές) γίνονται με τη βοήθειά του.
Ο χώρος εδώ δεν επαρκεί για ανάλυση όλων των παραπάνω, είναι όμως αρκετός για ανάδειξη αυτού του ίδιου του γεγονότος, της σημασίας δηλαδή του ίντερνετ (και) σε πολεμικές συρράξεις. Η συζήτηση είναι ευρύτερη και συνδέεται με τα ερωτήματα αν τελικά το ίντερνετ έχει γίνει δημόσια παροχή (μαζί με το ηλεκτρικό ρεύμα ή το νερό), ή αν χρειαζόμαστε ένα (νέο) ατομικό δικαίωμα στην πρόσβαση σε αυτό.
Σε κάθε περίπτωση, γεγονός παραμένει ότι σε περίπτωση πολέμου αφενός η πρόσβαση στο ίντερνετ είναι σημαντική και αφετέρου οι πληροφορίες που μεταδίδονται μέσω αυτού δεν μπορεί να είναι ανεξέλεγκτες.
Τι κάνουμε γι αυτά; Για την ώρα όχι πολλά. Ο ΟΗΕ φαίνεται ότι για πρώτη φορά άρχισε πλέον να μετρά την αποκοπή ή τη μείωση της ταχύτητας του ίντερνετ ως μέρος μιας πολεμικής σύγκρουσης. Στην Ευρώπη έχουμε (πλέον) νομοθεσία για τη λειτουργία των μεγάλων online πλατφορμών, ενώ ήδη γίνονται συζητήσεις για την αντιμετώπιση των fake news και του disinformation με τη βοήθειά τους. Θα έλεγε κανείς ότι όλα αυτά είναι πολύ λίγα σε σχέση με ένα πρόβλημα που ήδη εμφανίζεται οξύ δίπλα μας. Πολύ σωστά, όμως το γεγονός ότι ήδη εντοπίστηκε και ήδη αρχίσαμε να κάνουμε κάτι γι αυτό έχει και αυτό τη σημασία του.

Posted on

Οι δημοσκοπήσεις αλλιώς

Δημοσιεύθηκε στο tomanifesto.gr, 2.06.2023

Εκλογές 2023 - Βαγγέλης Παπακωνσταντίνου στο «Μανιφέστο»: Οι δημοσκοπήσεις αλλιώς

Καθώς τόσο στις πρόσφατες ελληνικές όσο και στις τουρκικές εκλογές οι αντίστοιχες δημοσκοπήσεις απέτυχαν να μας προετοιμάσουν κατάλληλα (στην πρώτη περίπτωση για το εύρος της διαφοράς, ενώ στη δεύτερη για το ίδιο το αποτέλεσμα), αναρωτιέται κανείς μήπως αυτό το μοντέλο παρουσιάζει πλέον ανυπέρβλητα προβλήματα.

Προφανώς, αυτό το θέμα είναι πολύ μεγάλο για να αναλυθεί εδώ, επομένως ακολουθούν μόνο μερικές σκέψεις. Αρχικά, για τη σκοπιμότητα: Οι δημοσκοπήσεις έχουν καταλήξει να είναι ένα απαραίτητο εργαλείο της Δημοκρατίας. Καθώς εκλογές γίνονται κάθε τέσσερα χρόνια, είναι σημαντικό η κοινή γνώμη να καταγράφεται συχνότερα, τόσο για γενικά όσο και για ειδικά θέματα πολιτικής.

Ο τρόπος όμως που διεξάγονται οι δημοσκοπήσεις παραμένει μη ψηφιακός. Συγκεκριμένα, κάθε αντίστοιχη εταιρεία ρωτά, μέσω τηλεφώνου ή διά ζώσης, ομάδες πολιτών για τις απόψεις ή τις προτιμήσεις τους. Θεωρητικά, όσο αντιπροσωπευτικότερο το δείγμα τόσο καλύτερα, δηλαδή ακριβέστερα, τα αποτελέσματα της δημοσκόπησης.

Κατά τη γνώμη μου, εκεί ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα: στο δείγμα των πολιτών. Το πρόβλημα προέρχεται από δύο πλευρές. Αρχικά, από τους ίδιους τους πολίτες. Ισως πριν από καιρό ο μέσος πολίτης να απαντούσε ανεπηρέαστα στις ερωτήσεις των δημοσκόπων. Αμφιβάλλω όμως αν αυτό ισχύει πλέον. Πιστεύω ότι πολλοί συμπολίτες μας, για διαφορετικούς λόγους καθένας, είτε κρύβουν την πραγματική γνώμη τους είτε δίνουν τη γνώμη που θεωρούν ότι περιμένουν να ακούσουν οι δημοσκόποι. Με άλλα λόγια, πιστεύω ότι η εξοικείωση της κοινωνίας με τις δημοσκοπήσεις και η διαμόρφωση από καθέναν μιας γνώμης γι’ αυτές επηρεάζουν καθοριστικά τις απαντήσεις των πολιτών.

Το δεύτερο πρόβλημα, πάλι κατά τη γνώμη μου, βρίσκεται στο μη ψηφιακό μέρος της διαδικασίας. Η κοινωνία σήμερα ζει και επηρεάζεται από τον online κόσμο. Μπορεί το κλίμα στα social media (αν υποτεθεί ότι ήταν κυρίως αντι-κυβερνητικό) εξίσου να απείχε από το τελικό αποτέλεσμα, γεγονός όμως παραμένει ότι το online περιβάλλον είναι εξαιρετικά σημαντικό για να μην καταγράφεται. Να σημειωθεί επίσης ότι online περιβάλλον δεν είναι μόνο τα social media – για παράδειγμα, και οι μηχανές αναζήτησης ή η επισκεψιμότητα των ιστότοπων αποτελούν χρήσιμες πληροφορίες.

Τι μπορεί να γίνει; Υποθέτω, συνδυασμός όλων των παραπάνω. Αν υποτεθεί ότι το παραδοσιακό «δείγμα πολιτών» πλέον δεν είναι ανεπηρέαστο, τότε ψηφιακά εργαλεία ίσως μπορεί να βοηθήσουν ώστε η εικόνα να ξεκαθαρίσει. Οι δημοσκοπήσεις μπορεί να είναι απαραίτητες, όμως οι δημοσκοπήσεις χωρίς αξιοπιστία τόσο έναντι των πολιτών όσο και των πολιτικών καταλήγουν περισσότερο πρόβλημα παρά λύση.